Commissioning
Doel van commissioning
Door de kwaliteit van bouwprocessen, gebouwen en installaties actief te borgen, draagt commissioning bij aan een gezond werkklimaat, hogere arbeidsprestaties en betere energieprestaties. Daarnaast verlaagt commissioning de faalkosten, waardoor aanzienlijke kostenbesparingen ontstaan. Op deze manier ondersteunt het proces de transitie naar een duurzame samenleving.
Commissioning is ontwikkeld om de bouwkwaliteit in Nederland structureel te verbeteren en de transparantie en verantwoordelijkheid binnen de bouwsector te vergroten. Hierbij verschuift de verantwoordelijkheid voor bouwkwaliteit van de aannemer naar een onafhankelijke kwaliteitsborger. Daardoor vindt toezicht niet alleen plaats op basis van bouwtekeningen vooraf, maar ook rechtstreeks tijdens de bouwfase.
Het belangrijkste doel van commissioning is het verhogen van de bouwkwaliteit door bouwprojecten continu te monitoren en te verbeteren. Bovendien versterkt het de positie van opdrachtgevers, zodat zij beter beschermd zijn tegen bouwfouten en kwaliteitsproblemen. Tegelijkertijd stimuleert commissioning een strikte naleving van bouwvoorschriften en technische normen, waardoor de kwaliteit van bouwwerken duurzaam gewaarborgd blijft.
Commissioning binnen de Wkb
Commissioning richt zich op het toetsen van gebouwen en processen en wordt al vele jaren toegepast, met name bij projecten in gevolgklasse 2 en 3. Deze methode sluit uitstekend aan op de uitgangspunten van de Wet Kwaliteitsborging voor het Bouwen (Wkb). Bovendien maakt commissioning het mogelijk om de kwaliteit van bouwprojecten continu te verbeteren en beter te bewaken.
De invoering van de Wkb verloopt gefaseerd, zodat gemeenten, aannemers en kwaliteitsborgers voldoende tijd krijgen om zich aan te passen aan het nieuwe stelsel.
Vanaf 1 januari 2024 geldt de Wkb voor bouwwerken in gevolgklasse 1. Deze categorie omvat gebouwen met een laag risicoprofiel, zoals eengezinswoningen en kleine bedrijfsgebouwen. Hierdoor kunnen aannemers en kwaliteitsborgers ervaring opdoen met de werking van het nieuwe systeem voordat complexere projecten volgen.
Na deze eerste fase volgt een evaluatieperiode van ongeveer drie jaar. Op basis van die evaluatie beslist de overheid of de Wkb wordt uitgebreid naar gevolgklasse 2, waaronder scholen en bibliotheken vallen, en gevolgklasse 3, met onder andere ziekenhuizen en voetbalstadions.
Dit gefaseerde model zorgt voor een geleidelijke verhoging van de bouwkwaliteit en versterkt tegelijkertijd de bouwpraktijk. Zo kunnen betrokken partijen stap voor stap wennen aan het nieuwe systeem en wordt de borging van kwaliteit steeds verder verbeterd.
Aansprakelijkheid van de aannemer
De Wkb vergroot de aansprakelijkheid van aannemers. Zij zijn verantwoordelijk voor gebreken die binnen de afgesproken termijn na oplevering zichtbaar worden. Dit geldt ook voor verborgen gebreken, tenzij de aannemer kan aantonen dat deze niet voorzienbaar waren. Daarnaast verplicht de wet aannemers om opdrachtgevers tijdig te informeren over de technische en financiële aspecten van het project.
Versterkte positie van de opdrachtgever
De Wkb versterkt de positie van de opdrachtgever door meer transparantie en bescherming te bieden tegen bouwfouten. Zo heeft de aannemer een waarschuwingsplicht: hij moet de opdrachtgever tijdig wijzen op technische tekortkomingen of fouten in het ontwerp. Hierdoor kan de opdrachtgever vroegtijdig ingrijpen en risico’s beperken.
Deze maatregelen beschermen de opdrachtgever en stimuleren aannemers om zorgvuldiger te werken en meer verantwoordelijkheid te nemen tijdens de uitvoering van bouwprojecten.
Overgangsrecht bij bestaande vergunningen
De Wkb bevat een overgangsregeling voor projecten waarvoor vóór 1 januari 2024 een vergunning is aangevraagd. Voor deze lopende aanvragen blijft het oude stelsel gelden; de nieuwe regels van de Wkb zijn dan niet van toepassing.
- Onherroepelijke vergunningen
Vergunningen die al onherroepelijk zijn toegekend, vallen buiten de Wkb. Alleen bij een wijziging van het plan kunnen nieuwe onderdelen onder de Wkb worden beoordeeld. Het oorspronkelijke project blijft onder de oude regels vallen. - Constructiewijzigingen tijdens de bouw
Wanneer tijdens de bouw ingrijpende constructiewijzigingen plaatsvinden, beoordeelt de kwaliteitsborger deze als nieuwe bouwactiviteiten. Daarbij geldt de Wkb en borgt hij de kwaliteit volgens de actuele richtlijnen.
Dankzij deze overgangsregeling houden opdrachtgevers duidelijkheid over lopende projecten. Zo kunnen bestaande bouwtrajecten zonder onderbreking doorgaan, terwijl nieuwe onderdelen voldoen aan de eisen van de Wkb.
Kwaliteitsborging en overeenkomsten
De Wkb vereist niet per se een aannemingsovereenkomst om onder het stelsel van kwaliteitsborging te vallen. De klasse van het bouwwerk bepaalt of de wet van toepassing is. Binnen dit kader voert de Wkb nieuwe regels in die de bouwkwaliteit moeten waarborgen en zijn deze regels verankerd in het Burgerlijk Wetboek.
Het Burgerlijk Wetboek (BW) bevat nu bepalingen die gelden voor alle bouwactiviteiten waarbij sprake is van een aannemingsovereenkomst. Daarnaast verplicht de Wkb bij bouwwerken in gevolgklasse 1 het inschakelen van een kwaliteitsborger, ongeacht of het project vergunningplichtig is. Hierdoor blijft de kwaliteit van deze bouwwerken aantoonbaar geborgd tijdens het hele proces.
Ook particuliere zelfbouwers vallen onder de werking van de Wkb. Zij moeten een kwaliteitsborger aanstellen voor het bouwproces, bijvoorbeeld bij het realiseren van hun eigen woning. Hierdoor wordt de bouwkwaliteit en veiligheid consistent gecontroleerd, ongeacht het type opdrachtgever of de omvang van het project.
Bouwveiligheidsplan en de Wkb
Onder de Omgevingswet en de Wet Kwaliteitsborging voor het Bouwen (Wkb) moeten bouwprojecten aan strengere veiligheidseisen voldoen. Bij werkzaamheden met risico’s is een bouwveiligheidsplan verplicht. Dit plan bevat onder andere een risicomatrix die inzicht geeft in mogelijke gevaren voor omwonenden en medewerkers.
Belangrijke rollen binnen deze veiligheidsaanpak zijn:
- Veiligheidscoördinator
De veiligheidscoördinator toeziet op de naleving van het veiligheidsplan en zorgt voor bescherming van de omgeving. Deze functie mag niet worden gecombineerd met die van de kwaliteitsborger, omdat de kwaliteitsborger objectief moet blijven in het bewaken van de bouwkwaliteit. - Rol van de initiatiefnemer
De initiatiefnemer van het bouwproject blijft verantwoordelijk voor het naleven van alle veiligheidsmaatregelen. Daarnaast moet hij de juiste gegevens aanleveren om veilige bouw- en sloopwerkzaamheden te kunnen uitvoeren.
Door deze aangescherpte veiligheidsregels verbetert de Wkb de bescherming van bouwprofessionals, omwonenden en het publiek. Zo wordt veiligheid een integraal onderdeel van de kwaliteitsborging in de bouw.
Relatie tussen de Wkb en het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl)
De Wet Kwaliteitsborging voor het Bouwen (Wkb) is nauw verbonden met het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). Dit besluit vormt een belangrijke aanvulling op de bouwtechnische eisen en beschrijft de regels voor kwaliteitsborging en de technische vereisten waaraan bouwwerken moeten voldoen.
Binnen dit kader verschuift de nadruk van toetsing vooraf naar controle tijdens de bouw. In plaats van dat bouwplannen vooraf volledig worden goedgekeurd, ligt de focus nu op daadwerkelijke kwaliteitscontrole in de uitvoeringsfase.
De kwaliteitsborger speelt hierbij een centrale rol. Hij toetst of het bouwwerk voldoet aan de technische bouwvoorschriften en rapporteert zijn bevindingen bij de gereedmelding.
Door de combinatie van de Wkb en het Bbl ontstaat een effectiever toezichtstelsel dat verhoogt de naleving van bouwtechnische eisen en versterkt de bouwkwaliteit in de praktijk.
Categorieën bouwactiviteiten onder de Wkb
Onder de Wet Kwaliteitsborging voor het Bouwen (Wkb) zijn bouwactiviteiten verdeeld in drie categorieën. De indeling hangt af van de vereisten voor vergunningen en meldingen.
- Vergunningplichtige activiteiten
Deze categorie omvat complexe bouwwerken of projecten met verhoogde risico’s, zoals gebouwen in gevolgklasse 2 en 3. Hierbij moet een vergunning worden aangevraagd voordat de bouw mag starten. - Meldingsplichtige activiteiten
Bouwwerken in gevolgklasse 1, zoals eengezinswoningen, vallen onder de meldingsplicht. De initiatiefnemer moet vooraf een bouwmelding doen om te laten zien dat de bouw aan de kwaliteits- en veiligheidsnormen voldoet. - Vergunningvrije en meldingsvrije activiteiten
Eenvoudige constructies, zoals schuttingen, tuinhuizen of kleine bijgebouwen, hebben geen vergunning of melding nodig. Deze projecten blijven echter wel onder de algemene bouwtechnische voorschriften van kracht.
In alle gevallen moeten bouwactiviteiten voldoen aan de technische eisen van het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). Hierdoor blijft de bouwkwaliteit geborgd, ongeacht de complexiteit van het project.
Werkwijze voor meldingsplichtige technische bouwactiviteiten
Voor meldingsplichtige bouwprojecten moet vooraf een bouwmelding worden ingediend bij de gemeente. Deze verplichting geldt met name voor bouwwerken in gevolgklasse 1. De melding maakt inzichtelijk hoe het project aan de eisen van de Wet Kwaliteitsborging voor het Bouwen (Wkb) voldoet.
De werkwijze bestaat uit twee belangrijke stappen. Eerst doet de initiatiefnemer een startmelding vóór de aanvang van de werkzaamheden. Vervolgens volgt een gereedmelding zodra het bouwwerk is voltooid. In deze gereedmelding bevestigt de kwaliteitsborger dat het gebouw aan alle technische en wettelijke eisen voldoet.
De gemeente, als bevoegd gezag, ontvangt deze meldingen en toeziet op de naleving van de meldingsverplichting. Hierdoor ontstaat een transparant proces dat zorgt voor continue controle en documentatie van de bouwkwaliteit.
Meer weten over duurzaam bouwen?
Building Revolution gaat nog een stap verder in het verduurzamen van gebouwen. Lees hoe we jouw gebouw toekomstbestendig kunnen maken op buildingrevolution.nl.
